حقيقت توسل

 

حقيقت توسل

معناي حقيقي توسل چيست؟ چرا با وجود خداوند ما امامان را واسطه قرار مي دهيم؟.

«توسل» در لغت، به معناي مدد جستن از «وسيله اي» براي نيل به مقصود است.

انسان براي رسيدن به مراد خويش، بايد به اسباب و واسطه هاي فيض، متوسل شود. ايجاد مزرعه آباد جز از طريق شخم زدن زمين وكاشتن نهال و دادن آب و كود به مقدار مشخص و زمان معين و... امكان پذير نيست.بر اين اساس توسل -  به معناي استفاده از اسباب-  لازمه زندگي انسان در جهاني است كه قانون اسباب و مسببات بر آن حاكم است.

مقصود از توسل در اصطلاح كلامي مسلمانان،« تمسك جستن به اوليايي الهي در درگاه خداوند، به منظور بر آمدن نياز ها» است.

 

ريشه قرآني توسل

خداوند اموري را به عنوان اسباب و وسايل در جهت تقرب و نزديكي به درگاه خويش قرار داده و ما را به توسل به آن امور؛ فرمان داده است: { يا ايها الذين آمنوا اتقو الله وابتغو اليه الوسيلة}[1] «اي مؤمنان! پرواي الهي داشته باشيد وبه سوي او وسيله تحصيل كنيد».

با توجه به عدم تقييد كلمه «وسيله» اطلاق آن شامل هر چيزي مي شود كه صلاحيت نزديك كردن انسان به پيشگاه خداوند را دارد. همان طور كه نماز، روزه، احسان به يتيم، دستگيري از مستمندان، خدمت به خلق خدا و... اسباب تقرب به خداوند هستند؛ استمداد از پيامبران و اولياي الهي نيز وسيلة تقرب به خداوند است. از اين رو هنگام دعا، خداوند را به حق بندگان صالح و آبرومند درگاه او، قسم مي دهيم و يا از اوليايي الهي مي خواهيم كه براي ما در درگاه الهي دعا كنند.

همچنين در روايات نبوي-  مستند نزد شيعه و اهل سنت-  آمده است: « كل دعاء محبوب حتي يصلي علي محمد و آل محمد»[2]، هر دعايي محبوب است تا اين كه بر محمد و آل محمد درود فرستاده شود». بنا بر اين صلوات و درود بر پيامبر(ص) و اهل بيت و توجه به آنان،يكي از مهم ترين وسايل تقرب به خدا و بهره گيري از فيوضات الهي است.

 

حكمت توسل

الف: علت اعطاي اين نقش به بزرگان دين و اوليايي الهي، جايگاه معنوي آنان است. همه موجودات عالم هستي، آيات و نشانه هاي حضرت حقند. هر موجودي به اندازه وسعت وجودي اش، نشانگر اسماء و صفات خداوند سبحان است.

عالي ترين و تابناك ترين جلوه وظهور حضرت حق، در آينه وجود انسان كامل (پيشوايان معصوم) محقق مي گردد. انسان كامل آينة تمام نماي اسماء و صفات حضرت حق و جلوه گاه و مظهر جلال و جمال پروردگار است. توسل به انسان كامل، در حقيقت توجه به جلال و جمال خدا و توسل به چشمة فيض او است.

ب: خداوند خواسته است، اولياي خود را در كانون توجه و اقبال مردم قرار دهد. توجه به آنان – به عنوان انسان هاي كامل -  و بر قراري ارتباط عاطفي و معنوي با ايشان، تأكيد بر حقانيت و اسوه بودن آنان است و موجب مي شود مردم با مراجعه به آنان و الگو گيري از ايشان به طريق هدايت و سعادت، دست يابند.

    

 

---

[1] -  مائده آيه 35

[2] -  ميزان الحكمه، ج 4، ص 1662، ح 10794.

چرا خشم خدا گناهکار را نمی گیرد؟

چرا خشم خدا گناهكار را نمي گيرد؟

شايد شما هم جزء آن كساني باشيد كه اين سوال ذهنتان را مشغول كرده است كه چرا گناهكاران هيچ طورشان نمي‌شود.

بياييد چشم‌هايمان را بشوييم و طور ديگري به اين موضوع بنگريم و به اين سوال پاسخ دهيم كه آيا خودم هم گناهكار هستم يا نه؟ خدا كند كه جوابتان مثبت باشد و اگر بود شما جزء آن انگشت شماريد، چرا كه بيشتر آدم‌ها بخاطر جهل و غرور و ... كم و بيش در خطايند و دچار معصيت، حالا به سوال اول خود برمي‌گرديم اما اينبار اين گزاره را خبري مي‌بينم خشم خدا گناهكاران را -البته فعلا- نمي‌گيرد!!

از شما مي‌پرسم بنظر شما اين خوب است يا بد ؟، بايد گفت اين مسأله را مي‌توان نعمتي از نعمت‌هاي الهي ديد كه در عقوبت خود شتاب ندارد و هر خطاكاري فرصتي براي بازگشت دارد، حال بينيم اين نعمت را از صدقه سريِ چه كساني داريم

امام صادق عليه السلام از پيامبر اكرم نقل مي‌كند كه:

هرگاه خداوند متعال به ساكنان شهري كه معصيت و گناه را از حد گذرانده‌اند و در ميان آنان [فقط] سه نفر مؤمن باشد بنگرد ، آنان را مورد خطاب قرار دهد كه : اي بندگان گناهكار من اگر در ميان شما نبودند اين مؤمناني كه دوستداران جلالت من هستند و زمين و مساجدم را به نمازشان آباد مي كنند و سحرگاهان از خوف من استغفار مي‌كنند، حتما عذاب خود را بر شما نازل مي‌كردم ، و هيچ تفاوت هم برايم نمي كرد!

 

متن روايت :

حدثنا أحمد بن هارون الفامي رضي الله عنه قال : حدثنا محمد بن عبد الله ابن جعفر الحميري قال : حدثني أبي عن هارون بن مسلم عن مسعدة بن صدقة ، عن الصادق جعفر بن محمد ، عن أبيه عن آبائه عليهم السلام ان رسول الله صلى الله عليه وآله قال : إن الله عز وجل إذا رأى أهل قرية قد أسرفوا في المعاصي وفيها ثلاث نفر من المؤمنين ناداهم جل جلاله وتقدست أسماؤه يا أهل معصيتي لولا فيكم من المؤمنين المتحابين بجلالي العامرين بصلاتهم ارضى ومساجدي والمستغفرين بالاسحار خوفا منى لانزلت بكم عذابي ثم لا أبالي .(1)

علل الشرائع - الشيخ الصدوق - ج 1 - ص 246

مشورت بازنان

 

چرا از مشورت با زنان نهي شده است؟

هدف از مشورت، يافتن بهترين گزينه ها و بر ترين راه ها و شيوه هاي اجراي است. اين مسأله موجب مي شود كه در گزينش مشاور، شرايط دقيقي رعايت شود. در اسلام نيز نصوص بسياري در رابطه با اهميت مشورت و چگونگي مشاوران آمده است.

 

شايستگي ها و نا شايستگي ها

درنصوصي ديني؛ ويژگي ها و شايستگي هاي بسياري در رابطه با مشورت مطرح شده است؛ از جمله: ايمان، خردمندي، تخصص و داناي، خير خواهي، خوف الهي، تقوي و پارساي، آزادگي و دين داري، دلسوزي، صميميت و برادري، راز داري.

اموري چون: بخل ترس و حرص از موانع مشورت قلمداد شده است.

امام علي (ع) مي فرمايد: «با فرد بخيل، ترسو و حريص مشورت نكن زيرا در هر يك از آنان نقطه ضعفي وجود دارد كه مانع از نيل تو به حقيقت مي شوند.»[1]

از طرف ديگر « پژوهش هاي انجام شده بر روي دانشجويان، نشان مي دهد در چهار مورد از پنج هيجان اساسي ( شادي، عشق، ترس، اندوه و خشم )، زنان هيجان شديد تر و فراوان تري گزارش مي كنند تا مردان، و آن هيجان مورد استثناء – كه مردان از زنان پيشي مي گيرند-  خشم است. زنان نه تنها هيجانهاي ظريف( شادي، عشق، ترس و اندوه) را با شدت و فراواني بيشتري تجربه مي كنند؛ بلكه در موقعيت هاي مثبت ومنفي، هيجان ها را بيشتر تشخيص داده وبيشتر به آنها پاسخ مي دهند».[2]

خانم «كليودالسون» به عنوان يك روان شناس اعلام مي كند: «...به نتيجه رسيده ام كه خانم ها تابع احساسات و آقايان تابع عقل هستند».[3]

«اتو كلاين برگ» نيز مي نويسد: «زنان بيشتر به كار هاي خانه و اشياء و اعمال ذوقي علاقه نشان مي دهند و كار هاي را دوست مي دارند كه در آنها بايد مواظبت و دلسوزي بسياري خرج داد؛ مانند مواظبت از كودكان واشخاص عاجز وبينوا... زنان عموما احساساتي تر از مردان هستند.»

نتيجه آنكه به جهت احساساتي تر بودن طبيعي و حكيمانه زنان و حضور كمتر آنان در جامعه- كه باعث تجربه كمتر آنها در اين امور مي شود-  محدوديت هاي در بهره گيري از نظر مشورتي آنان لحاظ شده است. لذا در حديثي از امام علي(ع) آمده است: «اياكم و مشاورة النساء فان رأيهن الي افن و عزمهن الي وهن»[4] ، از رايزني با زنان بپرهيز، زيرا رأي آنان سست بوده و در تصميم گيري نا توانند.»

البته هر دو مسأله با رفع عوامل آن قابل جبران است ، لذا در حديثي ديگري به دنبال «اياك و مشاورة النساء» آمده است: «الا من جربت بكمال عقل»[5] ، مگر زناني كه به كمال خرد مندي آزموده شده اند.»

اين به لحاظ نوع زنان است؛ وگرنه چه بسيار مرداني كه احساساتي يا كم تجربه اند و مشورت با آنان نيز نافع نيست و بر اساس اين حديث كمال و عقل و آگاهي در مشورت شونده شرط است وزن بودن -  در صورت پختگي و داناي-  مانع جواز مشورت نيست.

از طرف ديگر در امور كه آشنايي زنان در آن، بيشتر ازمرد است، سفارش شده است كه با آنان مشورت شود. رسول اكرم(ص)  مي فرمايد: «ائتمروا النساء في بناتهن»[6]  «درامور مربوط با دختران با زنان مشورت كنيد».

در قرآن كريم حل برخي از مسائل خانوادگي، در گرو رايزني زن و مرد و تبادل  افكار آنان دانسته شده است: {فَإِنْ أَرادا فِصالاً عَنْ تَراضٍ مِنْهُما وَ تَشاوُرٍ فَلا جُناحَ عَلَيْهِما}[7]  ، اگر پدر و مادر بخواهند با رضايت و مشورت يكديگر، فرزندشان را زود تر از دوسال از شير باز گيرند، مرتكب گناهي نشده اند».

مقصود از «تشاور» همدلي، و همرأيي و مشاوره ميان زن ومرد است و چون مادر چيز هاي از تربيت فرزند مي داند كه پدر نمي داند، اگر هم فكري و رايزني نكنند، به زيان فرزند مي انجامد.

از آنچه گذشت، روشن مي شود كه مقصود از «بر حذز داشتن از مشورت با زنان» دقت در گفتار و انديشه هاي زنان معمولي ويا زنان هوس باز، كم خرد و تهي مغزي است كه دل در گرو زخارف فريبنده دنيا نهاده و چشم از حقايق بر تر فرو بسته اند. اما زناني كه از زر و زيور دنيا اعراض كرده  وبه تعقل پرداخته اند، مانند؛ مردان شايستة مشورت هستند. به تعبير مرحوم علامه جعفري ، رواياتي نظير «اياك ومشاورة النساء الا من جربت بكمال عقل» مؤيد نظرية «درون شورايي وبرون سرپرستي مرد»، در نظام خانوادگي اسلام است. لذا روايات ياد شده قابل تعميم به همه بانوان نيست. اين قيود با توجه به ساير روايات و سيره عملي پيامبر اكرم (ص) و ائمة اطهار(ع) به دست مي آيد؛ چه اينكه اين بزرگواران در مشاوره خود، زنان را نيز شركت مي دادند.

 

---

[1] -  نهج البلاغه نامه 53 (خطاب به مالك اشتر)

[2] -  كارل، هافمن، روان شناسي عمومي از نظريه تا كار برد، ج 2

[3] -  سيد ابراهيم حسيني، فمينيزم عليه زنان، كتاب نقد، شماره 17، ص 64.

[4] -  نهج البلاغه، نامه 31.

[5] -  بحار الانوار، ج 103، ص 253

[6] -  نهج الفصاحه، ص 2، ح  7

[7] -  بقره آيه 233