مشورت بازنان

 

چرا از مشورت با زنان نهي شده است؟

هدف از مشورت، يافتن بهترين گزينه ها و بر ترين راه ها و شيوه هاي اجراي است. اين مسأله موجب مي شود كه در گزينش مشاور، شرايط دقيقي رعايت شود. در اسلام نيز نصوص بسياري در رابطه با اهميت مشورت و چگونگي مشاوران آمده است.

 

شايستگي ها و نا شايستگي ها

درنصوصي ديني؛ ويژگي ها و شايستگي هاي بسياري در رابطه با مشورت مطرح شده است؛ از جمله: ايمان، خردمندي، تخصص و داناي، خير خواهي، خوف الهي، تقوي و پارساي، آزادگي و دين داري، دلسوزي، صميميت و برادري، راز داري.

اموري چون: بخل ترس و حرص از موانع مشورت قلمداد شده است.

امام علي (ع) مي فرمايد: «با فرد بخيل، ترسو و حريص مشورت نكن زيرا در هر يك از آنان نقطه ضعفي وجود دارد كه مانع از نيل تو به حقيقت مي شوند.»[1]

از طرف ديگر « پژوهش هاي انجام شده بر روي دانشجويان، نشان مي دهد در چهار مورد از پنج هيجان اساسي ( شادي، عشق، ترس، اندوه و خشم )، زنان هيجان شديد تر و فراوان تري گزارش مي كنند تا مردان، و آن هيجان مورد استثناء – كه مردان از زنان پيشي مي گيرند-  خشم است. زنان نه تنها هيجانهاي ظريف( شادي، عشق، ترس و اندوه) را با شدت و فراواني بيشتري تجربه مي كنند؛ بلكه در موقعيت هاي مثبت ومنفي، هيجان ها را بيشتر تشخيص داده وبيشتر به آنها پاسخ مي دهند».[2]

خانم «كليودالسون» به عنوان يك روان شناس اعلام مي كند: «...به نتيجه رسيده ام كه خانم ها تابع احساسات و آقايان تابع عقل هستند».[3]

«اتو كلاين برگ» نيز مي نويسد: «زنان بيشتر به كار هاي خانه و اشياء و اعمال ذوقي علاقه نشان مي دهند و كار هاي را دوست مي دارند كه در آنها بايد مواظبت و دلسوزي بسياري خرج داد؛ مانند مواظبت از كودكان واشخاص عاجز وبينوا... زنان عموما احساساتي تر از مردان هستند.»

نتيجه آنكه به جهت احساساتي تر بودن طبيعي و حكيمانه زنان و حضور كمتر آنان در جامعه- كه باعث تجربه كمتر آنها در اين امور مي شود-  محدوديت هاي در بهره گيري از نظر مشورتي آنان لحاظ شده است. لذا در حديثي از امام علي(ع) آمده است: «اياكم و مشاورة النساء فان رأيهن الي افن و عزمهن الي وهن»[4] ، از رايزني با زنان بپرهيز، زيرا رأي آنان سست بوده و در تصميم گيري نا توانند.»

البته هر دو مسأله با رفع عوامل آن قابل جبران است ، لذا در حديثي ديگري به دنبال «اياك و مشاورة النساء» آمده است: «الا من جربت بكمال عقل»[5] ، مگر زناني كه به كمال خرد مندي آزموده شده اند.»

اين به لحاظ نوع زنان است؛ وگرنه چه بسيار مرداني كه احساساتي يا كم تجربه اند و مشورت با آنان نيز نافع نيست و بر اساس اين حديث كمال و عقل و آگاهي در مشورت شونده شرط است وزن بودن -  در صورت پختگي و داناي-  مانع جواز مشورت نيست.

از طرف ديگر در امور كه آشنايي زنان در آن، بيشتر ازمرد است، سفارش شده است كه با آنان مشورت شود. رسول اكرم(ص)  مي فرمايد: «ائتمروا النساء في بناتهن»[6]  «درامور مربوط با دختران با زنان مشورت كنيد».

در قرآن كريم حل برخي از مسائل خانوادگي، در گرو رايزني زن و مرد و تبادل  افكار آنان دانسته شده است: {فَإِنْ أَرادا فِصالاً عَنْ تَراضٍ مِنْهُما وَ تَشاوُرٍ فَلا جُناحَ عَلَيْهِما}[7]  ، اگر پدر و مادر بخواهند با رضايت و مشورت يكديگر، فرزندشان را زود تر از دوسال از شير باز گيرند، مرتكب گناهي نشده اند».

مقصود از «تشاور» همدلي، و همرأيي و مشاوره ميان زن ومرد است و چون مادر چيز هاي از تربيت فرزند مي داند كه پدر نمي داند، اگر هم فكري و رايزني نكنند، به زيان فرزند مي انجامد.

از آنچه گذشت، روشن مي شود كه مقصود از «بر حذز داشتن از مشورت با زنان» دقت در گفتار و انديشه هاي زنان معمولي ويا زنان هوس باز، كم خرد و تهي مغزي است كه دل در گرو زخارف فريبنده دنيا نهاده و چشم از حقايق بر تر فرو بسته اند. اما زناني كه از زر و زيور دنيا اعراض كرده  وبه تعقل پرداخته اند، مانند؛ مردان شايستة مشورت هستند. به تعبير مرحوم علامه جعفري ، رواياتي نظير «اياك ومشاورة النساء الا من جربت بكمال عقل» مؤيد نظرية «درون شورايي وبرون سرپرستي مرد»، در نظام خانوادگي اسلام است. لذا روايات ياد شده قابل تعميم به همه بانوان نيست. اين قيود با توجه به ساير روايات و سيره عملي پيامبر اكرم (ص) و ائمة اطهار(ع) به دست مي آيد؛ چه اينكه اين بزرگواران در مشاوره خود، زنان را نيز شركت مي دادند.

 

---

[1] -  نهج البلاغه نامه 53 (خطاب به مالك اشتر)

[2] -  كارل، هافمن، روان شناسي عمومي از نظريه تا كار برد، ج 2

[3] -  سيد ابراهيم حسيني، فمينيزم عليه زنان، كتاب نقد، شماره 17، ص 64.

[4] -  نهج البلاغه، نامه 31.

[5] -  بحار الانوار، ج 103، ص 253

[6] -  نهج الفصاحه، ص 2، ح  7

[7] -  بقره آيه 233